Artykuł ten ma za zadanie uogólnić zasady postępowania i przedstawić algorytm wspomagający pracę elektryka w przypadkach, gdy prawidłowa identyfikacja układu sieci jest utrudniona przez brak profesjonalnej dokumentacji. Należy mieć na uwadze, że każdy przypadek jest inny i może się tak zdarzyć, że mimo wykonania zalecanych kroków, przypadek będzie wciąż nierozstrzygnięty. Może to wynikać z błędnie wykonanej instalacji lub będącej w bardzo złym stanie technicznym, co utrudnia prawidłową identyfikację.

Różnice i podobieństwa między układem TN i TT

Układ TT

Rysunek 1. Układ TT z oddzielnym przewodem neutralnym i ochronnym, opracowanie na podstawie PN-HD 60364-1

Na powyższym rysunku przedstawiony został schemat układu TT poprowadzonego od źródła zasilania do instalacji odbiorczej. W przypadku instalacji trójfazowej, do budynku zakład energetyczny doprowadzi cztery przewody – fazowe L1,L2 i L3 oraz neutralny N. Instalacja posiada własne, niezależne uziemienie.

Układ TN-C-S

Rysunek 2. Układ TN-C-S 3-fazowy, 5 przewodowy,  w którym PEN jest rozdzielony na PE i N przy złączu instalacji,  opracowanie na podstawie PN-HD 60364-1

Na powyższym schemacie instalacja zasilająca doprowadzona do złącza kablowego poprowadzona jest w układzie TN-C 3-fazowym, 4-przewodowym (L1, L2,L3,PEN). Następnie w złączu kablowym następuje podział przewodu PEN na przewód PE i N, a punkt podziału zostaje uziemiony.  Podział ten może być też zrealizowany w rozdzielnicy głównej.

Widzimy, że w obu układach sieci TT i TN-C-S instalacja odbiorcza zasilana jest czterema przewodami. Natomiast dla układu TT czwartym przewodem jest przewód neutralny, a w układzie TN-C-S jest to przewód ochronno-neutralny PEN. Instalacja odbiorcza w TT posiada własne, odrębne uziemienie, a instalacja odbiorcza w układzie TN-C-S posiada uziemienie połączone z uziemieniem źródła zasilania.

Powyższe mają bezpośredni wpływ na sposób realizacji ochrony przed porażeniem.

Dlaczego ważne jest odróżnienie układu instalacji  TT od TN?

Prawo budowlane wymaga nie rzadziej jak raz na 5 lat wykonania okresowego sprawdzania stanu technicznego instalacji elektrycznej.

„Art. 62. 1. Obiekty budowlane powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela lub zarządcę kontroli:

1) okresowej, co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego:

a) elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu,

b) instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska,

c) instalacji gazowych oraz przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych);

2) okresowej, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia; kontrolą tą powinno być objęte również badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów; „

Jednym z elementów kontroli jest ocena skuteczności ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym. W ramach tej kontroli, osoba dokonująca sprawdzenia ocenia skuteczność środka przy uszkodzeniu - samoczynnego wyłączenia zasilania. Z poniższej tabeli wynika, że w typowej instalacji odbiorczej o napięciu fazowym 230VAC maksymalny czas zadziałania zabezpieczenia wynosi 0,4s dla układów TN oraz 0,2s dla układów TT.  To aż dwukrotna różnica!........

Jak podkreśla prezes UOKiK, Tomasz Chróstny, inwestycje w OZE wymagają od klientów znacznych nakładów finansowych, dlatego przedsiębiorcy powinni ponosić pełną odpowiedzialność zarówno za jakość oferowanych rozwiązań, jak i za przejrzystość sprzedaży oraz uczciwość umów. Niedopuszczalne jest wywieranie presji na klientów poprzez straszenie wzrostem cen energii czy konstruowanie umów w taki sposób, by całość ryzyka przerzucać na konsumenta.

Reklamy udające oficjalne pisma

Jednym z przykładów budzących zastrzeżenia były działania firmy Polska Energia Grupa Kapitałowa. Spółka rozsyłała materiały reklamowe stylizowane na urzędowe dokumenty. Były to czarno-białe druki zawierające formalny język oraz nagłówki typu „Ogłoszenie” czy „Zawiadomienie”. Dodatkowo koperty oznaczano czerwonym napisem sugerującym oficjalny charakter korespondencji. W efekcie odbiorcy mogli odnieść wrażenie, że mają do czynienia z pismem od instytucji publicznej lub dostawcy energii, podczas gdy była to oferta handlowa. Taki zabieg miał wywołać presję i skłonić do szybkiego podjęcia decyzji...........